GENEL BİLGİ

Meslek Birlikleri hak sahiplerinin bireysel veya tek tek şirketler halinde haklarını korumalarının ve kullanıcıların her hak sahibinden ayrı ayrı izin alınmasının neredeyse imkansız olması nedeniyle ortaya çıkmış olan kollektif hak takibi örgütleridir.

Meslek birlikleri bütün dünya ülkelerinde kar amacı gütmeyen, sadece teliflerin toplanması ve üyelerine dağıtımında ortaya çıkan belirli maliyetleri karşılamak üzere pay alan, ülkelerin telif hakları yasaları doğrultusunda kurulmuş organizasyonlardır. Kuruluşların amacı ilgi alanlarına göre radyo-TV yayıncılığı, internet ve mobil telefonlar gibi umumi mahaller, müziğin kullanıldığı her alanın lisanslanması ve lisanslama ücretlerinin dağıtılmasıdır.

Meslek birlikleri, mekanik teliflerin (kaset, CD vb gibi fiziki formatlarda kullanımlar için), temsili alan teliflerinin (umumi mahaller), radyo TV yayınlarına ilişkin teliflerin ve teknolojik gelişmelerle ortaya çıkan dijital alan kullanımlarına ilişkin tarifelerin belirlenmesi-toplanması-dağıtılması yönünde etkinlik gösterirler. Uluslar arası sözleşmelerin ülkelerinde uygulanması ve müziğin izinsiz kullanımının önlenmesi yönünde hükümetlerle işbirliği içinde çalışırlar.

Ülkelerde farklı uygulamalar olmakla beraber temel prensip müziğin kullanıldığı her alandan telif ücreti toplanmasıdır. Tarihsel olarak ülke sınırları içinde lisanslama yapan meslek birlikleri teknolojinin gelişimiyle birlikte sınır ötesi lisanslamalara da başlamıştır. Özellikle AB tek pazarının oluşmasıyla birlikte AB direktif ve tavsiyeleri bu yöndeki gelişimi hızlandırmayı hedeflemektedir.

Aşağıda seçilen örnek ülkelerdeki meslek birlikleriyle ilgili yapılanma ve hangi alanlara dair lisanslama yapıldığı hakkında özet bilgi verilmektedir.

 

ÇEŞİTLİ ÜLKELERDE YAPIMCILARIN HAKLARINI KORUYAN MESLEK BİRLİKLERİ

İngiltere: Müzik yapımcılarına ait müzik kayıtlarının kullanımı nedeniyle doğan telif ücretlerinin toplanması ve dağıtılmasıyla ilgili etkinliklerin yürütüldüğü hak toplamaya yönelik kuruluş PPL’dir. Dolayısıyla İngiltere’de müzik yapımcılarının komşu hak sahipliği nedeniyle dubbing, radyo tv yayınları veya genel olarak temsili alanda müzik kaydının kullanımından kaynaklı bütün telifler bu kuruluş tarafından toplanmaktadır. Bunun yanında besteci, söz yazarları için müziğin kullanımından doğan telif hakları kendi kuruluşları MCPS (İngiltere Mekanik Haklar Telif Kuruluşu) ve PRS (İngiltere Temsili Haklar Telif Kuruluşu) tarafından oplanmaktadır.

Hollanda: Müzik yapımcılarına ait lisanslama çalışmaları hak toplamaya yönelik meslek birliği SENA tarafından yürütülmektedir. Besteci, söz yazarlarından oluşan hak sahipleri meslek birliği ise kendi üyeleri için lisanslama etkinliklerini yürütmektedir.

Fransa: Müzik yapımcılarının haklarını koruyan Fransa Müzik Yapımcıları Meslek Birliği SCPP, müzik kaydının kullanıldığı tüm alanlara ilişkin lisanslama yetkisini haizdir.

Almanya: GVL, Müzik Yapımcıları Meslek Birliği, müzik yapımcılarına ait müzik kayıtlarının internet vb ortamlardan iletimi için lisanslama etkinlikleri göstermektedir. Müzik kayıtlarının genel temsili alana ve radyo televizyon yayınlarına ilişkin lisanslanma yetkisine de sahiptir.

Yunanistan: GRAMMO, müzik yapımcılarının haklarını korumakta olan örgüttür.

Macaristan: MAHASZ, Macaristan’da müzik yapımcılarının haklarını korumakta olan örgüttür.

 

ÜLKELERDE MEVCUT LİSANSLAMA ALANLARI

 

İNGİLTERE

İngiltere’de, bir kaydın ikinci kez düzenlenmesi veya başka araçlar vasıtasıyla kaydedilmesi, yani dubbing hakkının lisanslanması ve karasal veya uydu, kablo, internet vb platformlar üzerinden radyo televizyon yayınlarının lisanslanmasının yanında,  müzik kaydının sunulduğu bar, pub, restoran, lunapark, sinema, otel vb her türlü umumi mahal alanı da lisanslanmaktadır. Bu alana yönelik lisanslamalar genel temsili alan olarak bilinmektedir. Ayrıca teknolojik gelişmelere bağlı olarak internet ve mobil telefon ortamında oluşan web yayıncılığı, eş zamanlı yayıncılık vb uygulamalarda lisanslanmaktadır.

HOLLANDA

Hollanda’da da müzik kayıtlarının dubbing kullanımları ve karasal veya uydu, kablo, internet vb platformlar üzerinden radyo televizyon yayınları lisanslanmaktadır. Ayrıca ister ofiste veya bir dükkanda fon müziği olarak kullanılsın, ister telefonda bağlantı müziği olarak kullanılsın ya da bir mağazanın dışarıya yaptığı bir müzik yayını olsun müzik kaydının temsili alanda ki tüm kullanımları, otellerdeki kullanımları da dahil olmak üzere SENA tarafından lisanslanmaktadır.

FRANSA

Fransa’da, Telif Hakları Yasası’na göre müzik kaydıyla ilgili lisanslamaya tabi haklar şöyledir,

  • Audivisual iletişim üniteleri aracılığıyla klip yayınları,
  • Ses kayıtlarının telefon müziği olarak kullanımları,
  • Ses kayıtlarının elektronik mail için kullanımları,
  • Ses kayıtlarının umumi mahallerde dinlenmesi için ses kayıt sistemleri ile ilgili teknik donanımları,
  • Umumi mahallerde müzik kliplerinin iletimi,
  • İnternet üzerinden sunulan interaktif servisler için ses kayıtlarından ya da müzik videolardan yapılan alıntılar,
  • Müzik kliplerin veya ses kayıtlarının interaktif terminallerden dinlenebilmesi için kullanılan müzik kayıtları,
  • Program veri tabanları için müzik videolarının veya ses kayıtlarının kopyalanması,
  • İnternet web sayfaları için bir ses kaydının eklenmesinde ses kayıtlarının kullanılması.

Yukarıda belirtilen maddeler müzik kaydının daha çok mekanik kullanımına ilişkin olup ayrıca karasal veya uydu, kablo, internet vb platformlar üzerinden radyo televizyon yayınları için de müzik kaydının lisanslanması söz konusudur. Bunun yanında umumi mahallerde kullanılan müzik kayıtları için de lisanslama yapılmaktadır. Buna göre genel temsili alana yönelik başlıca tarife kalemleri oteller, restoranlar, barlar, kafeler, alışveriş merkezleri, sağlık merkezleri, spor okulları vb.dir.

ALMANYA

Almanya’da müzik kayıtlarının karasal veya uydu, kablo, internet vb platformlar üzerinden radyo televizyon yayınlarında ki kullanımları, internet üzerinden yeni teknolojiler aracılığıyla umuma iletimleri lisanslamaya tabi olduğu gibi umuma açık mahallerdeki bütün müzik kullanımları da genel temsili alan lisanslamasına tabidir. Buna göre sağlık sektörüne yönelik alanlar, diskoteklerle ilgili alanlar, spor etkinlikleri ile ilgili alanlar, otellere ilişkin alanlar, restoranlara ilişkin alanlar, festival vb gibi etkinliklerin yürütüldüğü alanlar, etkinlikler ve eğlence merkezleri temel lisanslama alanlarıdır. Ayrıca bu temel lisanslama alanlarının altında oluşturulmuş alt kategoriler vardır.

YUNANİSTAN

Müzik kayıtlarının gereke karasal gerekse uydu/kablo vb platformlardan yapılan radyo televizyon yayınlarında kullanımları ve umumi mahallerde kullanımları lisanslanmaktadır. Buna göre radyo televizyon yayınlarında kullanımları haricinde kayıtlı müziğin restoranlarda, barlarda, diskolarda, cafelerde, mağazalarda, otellerde ve diğer umumi mahallerdeki kullanımları lisanslanmaktadır. Ayrıca otel odalarından yapılan radyo tv yayınları da lisanslanmaktadır. İnternet ve mobil telefonlardaki kullanımlar da lisansa tabidir.

MACARİSTAN

Macaristan Telif Hakları Yasası’na göre müzik kaydının yeniden üretimleri, dağıtımı, kablo veya başka platformlar üzerinden iletimleri ve ayrıca umumi mahallerde müzik kaydının kullanımı lisanslamaya tabidir. Buna göre oteller, restoranlar, barlar, alış veriş merkezleri vb gibi umumi mahaller lisanslanmaktadır.

Bu alanda örnek olarak ele alınmış en gelişmiş iki ülke İngiltere ve Hollanda tarifelerinde lisanslamaya tabi alanların listesi aşağıdadır.

1- İNGİLTERE’DE LİSANSLANAN KULLANIM ALANLARI
  • Akademiler
  • Aerobik öğretmenleri
  • Havalanları
  • Amatör tiyatro sanatçıları Birliği
  • Eğlence alanları, Eğlence parkları
  • Silahlı kuvvetlere ait üsler
  • Sanat galerileri
  • Sanat merkezleri
  • Bed&Breakfast Oteller
  • Bankalar ve İşyerleri
  • Barlar
  • Berberler
  • Kışlalar
  • Hamamlar
  • Güzellik salonları
  • Lotarya salonları
  • Vapurlar & Botlar
  • Butikler
  • Otobüs durakları
  • Otobüsler
  • Kafeler
  • Kampüsler
  • Kantinler
  • Karavana parkları
  • Kumarhaneler
  • Sinemalar
  • Sirkler
  • Kulüpler
  • Klinikler
  • Şehirlerarası otobüs terminalleri
  • Kolejler
  • Toplumsal Dernekler
  • Toplumsal Merkezler
  • Konser alanları
  • Şehir kulüpleri
  • Dans akademileri
  • Dans merkezleri
  • Dans Kulüpleri
  • Dans Öğretmenleri
  • Dans stüdyoları
  • Dişçiler
  • Mağaza şubeleri
  • Depolar
  • Akşam yemeği yerleri
  • Diskolar
  • DJ’ler
  • Doktorlar
  • Sergiler
  • Fabrikalar
  • Festivaller
  • İtfaiye/Polis istasyonları
  • Fitness merkezleri
  • Folk dans kulüpleri
  • Futbol kulüpleri
  • Galeriler
  • Köpek yarışları
  • Misafirhaneler
  • Jimnastik
  • Kuru temizleyiciler
  • Kiralanan yerler
  • Limanlar
  • Sağlık kulüpleri
  • Tatil merkezleri
  • Tatil evleri
  • Tatil Parkları
  • Hastaneler
  • Oteller
  • Buz pateni pistleri
  • Enstitüler
  • Spor öğretmenleri
  • Lazer oyunları
  • İşsizlik merkezleri
  • İşsizlik kulüpleri
  • Kütüphaneler
  • Halka açık yüzme havuzları
  • Canlı müzik mekânları
  • Localar
  • Bekleme odaları
  • Yolcu salonları
  • Alışveriş merkezleri
  • Manikürcüler
  • Üye kulüpleri
  • Gezici DJ’ler
  • Moteller
  • Motor yarışçıları
  • Müzeler
  • Gece Kulüpleri
  • Hemşire odaları
  • Ofisler
  • Gaz istasyonları
  • Baz istasyonları
  • Yaşlı evleri
  • Organizatörler
  • Penny arcade
  • Resim atölyeleri
  • Siyasi kulüpleri
  • İskeleler
  • İmalat şirketleri
  • Girişimciler
  • Hanlar, meyhaneler
  • Demiryolu istasyonları
  • Residential oteller
  • Gezinti ve toplanma alanları
  • Restoranlar
  • Roller pistleri
  • Rugby kulüpleri
  • Salonlar
  • Okullar
  • Dükkanlar
  • Alışveriş merkezleri
  • Sosyal kulüpler
  • Kaplıcalar
  • Yarış pistleri
  • Spor merkezleri
  • Spor Kulüpleri
  • Spor sahaları
  • Stadyumlar
  • Ameliyathaneler
  • Yüzme havuzları
  • Solaryum merkezleri
  • Çay odaları
  • Bowling merkezleri
  • Tiyatrolar
  • Luna parklar
  • Ticari şovlar
  • Tren istasyonları
  • Üniversiteler
  • Belediye koridorları
  • Toptan satış yerleri
  • Şaraphaneler
  • İşçi kulüpleri
  • Gençlik merkezleri
  • Gençlik Kulüpleri
  • İnternet kullanımları
  • Mobil telefon kullanımları
2- HOLLANDA’DA LİSANSLANAN KULLANIM ALANLARI
  • Eğlence semtleri
  • Bale sınıfları
  • Güzellik ve manikür salonları
  • İş ve çalışma merkezleri
  • Konaklama alanları
  • Otobüsler
  • Tur arabaları
  • Uçaklar
  • Gezinti botları
  • Trenler
  • Spor kulüplerinin kantinleri
  • Araba galerileri
  • Sinemalar
  • Cemiyetler
  • Gençlik merkezleri
  • Şirket restoranları
  • Kantinler
  • Dinlenme odaları
  • Krematoryumlar
  • Danslı festivaller
  • Dans grupları, amatör folk dansları
  • Eğitime yönelik / Profesyonel dans grupları
  • Dans okulları / Dans öğretmenleri
  • Otel odalarındaki müzik yayınları
  • İlk-orta-lise okulları
  • Sergiler, sergi alanları
  • Fuar alanları, panayır yerleri
  • Sokak gösterileri
  • Müziğe yer veren halka açık yerler (Bir yılda açık oldukları gün sayısına göre lisanslanırlar)
  • Genel satış mağazaları
  • Jimnastik kulüpleri
  • Horecal mekanik fon müziği
  • Jubile gösterileri
  • Hemşire odaları
  • Yaşlı evleri
  • Resepsiyon / Bekleme odaları
  • Alışveriş alanları
  • Alışveriş merkezleri, galerileri
  • Buz pateni alanları
  • Slayt gösterileri
  • Spor okulları, fitness merkezleri
  • Spor parkları, konaklamaları
  • Stadyumlar
  • Süpermarketler / mağaza şubeleri
  • Yüzme havuzları
  • Telefon hatları
  • 900 ‘lü numaralar / Ticari bilgi hatları
  • Otoparklar
  • Oyun grupları
  • Profesyonel / Eğitime yönelik tiyatro kuruluşları
  • Video dükkanları
  • Tıbbi bekleme yerleri
  • Evlenme törenleri
  • Belediye daireleri
  • Radyo-televizyonlar
  • İnternet kullanımları
  • Mobil telefon kullanımları

ULUSLARARASI HUKUKTAKİ GELİŞMELER

Avrupa Birliği Komisyonu 2001 / 29 sayılı Enformosyon Toplumu’nda Eser Sahibi’nin Hakları ve Bağlantılı Hakların Uyumlaştırılması Hakkında Parlamento ve Konsey Direktifinde ulusal boyutlu fikri mülkiyetin müzik endüstrisinin gelişmesinde önemli olduğunu doğrulamıştır.

Hakların yönetimi esas olarak ulusal temelde gelişmiş olmakla birlikte yeni teknolojiler ve medyaların gelişmesiyle birlikte sınır ötesi yaklaşımlar ön plana çıkmaya başlamıştır. Avrupa Birliği’nin simulcasting (aynı anda yayınlar)la ilgili son kararı, yeni medya ve teknolojinin gelişmesiyle müziğin yeni kullanım biçimlerini ele alan ve ulusal sınırları aşan uygulamalar doğurmaktadır. Bu kararın sonucu olarak örneğin İngiltere Lisanslama Kuruluşu PPL’de, Avustralya, Uruguay vb için lisans verebilmekte, bu ülkelerin paylarını ilgili meslek birliklerine göndermektedir.

Ayrıca Avrupa Birliği’nin 93/83 nolu Uydu Yayıncılığı ve Kablo İletimi’ne yönelik Direktifi de uydu yayıncılığı ve kablolu iletime yönelik hakların yönetimini düzenlemiş olup “country of origin (kaynak ülke)” ilkesini benimseyerek sınır ötesi yayıncılığı kabul etmiştir. Bu direktif lisanslamanın, yayının kaynağı olan ülkede yapılmasını ve diğer ülkelerdeki hak sahiplerinin söz konusu kaynak ülke meslek birliği üzerinden gelir elde etmelerini öngörmektedir. Bu nedenle ülkelerin meslek birlikleri giderek daha çok önem kazanmaktadır.

Yargısal düzeyde her türlü alanda müzik kullanımının hak sahiplerinin iznine tabi olduğunu gösteren çok sayıda örnek bulunmaktadır. Fabrika yemekhanelerinden alışveriş merkezlerine kadar birçok mahalde doğrudan ticari amaçlı olmasa dahi müzik kullanımının izne tabi olduğunu saptayan kararlar bilinmektedir. Dijital alanın gelişmesiyle birlikte Napster, Kazaa, Grokster gibi paylaşım programları ve çeşitli internet sitelerindeki izinsiz kullanımlar yasaklanmış ve bu tür uygulamaları hayata geçirenler hak ihlallerinden sorumlu tutulmuştur.

WTO ve WIPO tarafından yapılan çalışmalar ve hazırlanan sözleşmeler hak sahiplerinin konumunu güçlendirmekte ve ihlalleri engellemeyi amaçlamaktadır.